Wat is UX design? En wat is het verschil met UI

Wat is UX design? Het ontwerpen van de ervaring die iemand heeft met een product of dienst, van de eerste indruk tot het afronden van een aankoop of aanvraag. UX staat voor user experience. Het gaat over structuur, volgorde en gemak; UI design over hoe de knoppen, kleuren en letters eruitzien.

UX is de afkorting van user experience, de gebruikservaring. Don Norman en Jakob Nielsen, de oprichters van Nielsen Norman Group, omschrijven het als alle aspecten van de interactie van een eindgebruiker met een bedrijf, zijn diensten en zijn producten.

Dat is breder dan een website. Een bezorgtijd die niet klopt, een retourformulier dat niemand vindt of een klantenservice die niet terugbelt hoort er net zo goed bij. Op een website komt het neer op één vraag: kan iemand doen waarvoor hij kwam, zonder te zoeken en zonder te twijfelen?

Het kleinere begrip daaronder is bruikbaarheid, in het Engels usability. Nielsen Norman Group noemt daarvoor vijf kenmerken:

Kenmerk	De vraag
Leerbaarheid	lukt een eenvoudige taak de eerste keer?
Efficiëntie	hoe snel gaat het als je de site kent?
Onthoudbaarheid	lukt het nog na een tijd weg te zijn geweest?
Fouten	hoeveel fouten maakt iemand, en herstelt hij ze makkelijk?
Tevredenheid	is het prettig om te gebruiken?

UX design is het werk dat ervoor zorgt dat die vragen met ja worden beantwoord. Het begint niet met een ontwerp maar met weten wie er op de site komt en wat die persoon wil. In de praktijk zijn het vier stappen, die vaak meer dan eens worden doorlopen.

• Onderzoek. Wie zijn de bezoekers, waar komen ze vandaan, wat willen ze en waar lopen ze nu vast.
• Structuur. Welke pagina's er zijn, hoe ze aan elkaar hangen en in welke volgorde iemand informatie nodig heeft. Dit is ook waar het menu uit voortkomt.
• Wireframes. Schetsen van een pagina zonder kleur en beeld: wat staat waar, en wat komt eerst. Discussies over volgorde voer je hier, niet pas als alles al is uitgewerkt.
• Testen. Laten zien aan echte mensen en kijken waar ze haperen. Dat hoeft geen groot onderzoek te zijn.

UX onderzoek

UX onderzoek is het deel dat het vaakst wordt overgeslagen, omdat het tijd lijkt te kosten zonder dat er iets zichtbaars uitkomt. Twee vormen leveren met weinig moeite veel op.

De eerste is kijken naar wat bezoekers nu al doen. Een tool als Microsoft Clarity is gratis en geeft sessie-opnames en heatmaps: je ziet waar mensen klikken en waar ze vastlopen. Dat is geen vervanging voor een gesprek, maar het laat snel zien waar het probleem zit.

De tweede is testen met een paar mensen. Nielsen Norman Group stelt dat een test met vijf gebruikers ongeveer 85 procent van de bruikbaarheidsproblemen boven water haalt, en raadt aan om liever drie kleine rondes te doen dan één grote, met verbeteringen ertussen. Vijf mensen een taak laten uitvoeren terwijl je meekijkt is een middag werk.

Een derde bron zit al in je statistieken: pagina's met veel bezoekers en weinig vervolgklikken, en de stap in de checkout waar de meeste mensen afvallen. Dat vertelt je niet waarom het misgaat, maar wel waar je moet gaan kijken.

Wat is UI? UI staat voor user interface: de knoppen, velden, kleuren, letters en iconen waarmee iemand de site bedient. Het UI-ontwerp gaat over hoe die eruitzien en zich gedragen. UX design gaat over de vraag of de hele weg klopt, van binnenkomen tot afronden.

Nielsen Norman Group maakt het verschil met een voorbeeld: een filmsite met een perfecte interface levert toch een slechte ervaring op als de film die je zoekt er niet in staat. De interface is een onderdeel van de ervaring, niet de ervaring zelf.

	UX design	UI design
De vraag	kan iemand doen waarvoor hij kwam?	ziet het er duidelijk en consistent uit?
Waar het over gaat	structuur, volgorde, inhoud, stappen	knoppen, typografie, kleur, iconen
Wat je ervan ziet	een sitemap, wireframes, een testverslag	een uitgewerkt ontwerp en een ontwerpsysteem
Wanneer	vooraf, en na livegang weer	na de structuur, voor de bouw
Hoe je het meet	taken die lukken, conversie, afhakers	consistentie, leesbaarheid, toegankelijkheid

In kleine teams doet één persoon vaak allebei, en dat is prima. Het gaat mis als er alleen naar het uiterlijk wordt gekeken, omdat dat het deel is dat je in een presentatie laat zien.

Bij een webshop of een site die aanvragen moet opleveren is UX design geen vak op zich maar een middel voor conversie. Drie voorbeelden van hoe dat er in de praktijk uitziet.

De checkout eerst. Bij Washin7 bouwden we een nieuwe Shopify-webshop met een nieuw UX-design, en pakten we de grootste frictiepunten in de laatste stappen van de funnel als eerste aan. De conversieratio steeg in de eerste drie maanden na livegang met 38 procent. Daar veranderden ook het platform en de meting, dus het is niet alleen de checkout, maar het was wel de plek waar we begonnen.

Minder velden. Baymard Institute telde in 2024 gemiddeld 11,3 formuliervelden in een checkout, terwijl de meeste webshops er volgens hun onderzoek met 8 toe kunnen. Hetzelfde geldt voor een offerteformulier: elk veld dat je weglaat is een reden minder om af te haken. Vraag alleen wat je nodig hebt om contact op te nemen.

Een pagina per vraag. Bij Vouwwagenspecialist stuurden de advertenties vrijwel al het verkeer naar de homepage. We maakten zes landingspagina's, één per productgroep, die direct aansluiten op waar iemand op zocht. Het aantal aanvragen steeg met 68 procent bij gelijk mediabudget. Ook daar ging het samen met een nieuw platform en nieuwe campagnes: de UX-keuze was om de bezoeker niet meer zelf te laten zoeken.

Wat de drie gemeen hebben: het begon met kijken waar bezoekers afhaken, niet met een nieuw ontwerp. Hoe je dat stap voor stap aanpakt staat in het artikel over conversieoptimalisatie.

Niet elke site heeft een aparte UX designer nodig. Bij een kleine site met een paar pagina's kan een ontwerper die ook naar structuur kijkt het prima af. Vier situaties waarin het wel loont om er iemand op te zetten:

• Bij een nieuwe site of een herbouw. Structuur en volgorde veranderen is achteraf meer werk dan ze vooraf goed zetten.
• Als bezoekers wel komen maar niet converteren. Het verkeer is er, de aanvragen of bestellingen blijven achter. Dan zit het probleem meestal op de site en niet in de campagne.
• Bij een lang of ingewikkeld proces. Een checkout met veel keuzes, een offerte met varianten, een configurator.
• Als de site voor meerdere doelgroepen moet werken. Particulier en zakelijk, of klant en leverancier, met elk een eigen route.

Wat je van zo iemand mag verwachten is geen mooi plaatje maar een onderbouwing: waarom deze volgorde, waarom dit veld wel en dat niet, en hoe je na de livegang meet of het werkt. Een voorstel zonder meetpunt is een mening, en die kun je na drie maanden niet toetsen. Leg daarom vooraf vast welk getal moet bewegen, zoals het aandeel bezoekers dat de checkout afrondt of het aantal ingevulde offerteformulieren.

UX design is zo bekeken geen extra laag bovenop een ontwerp, maar het deel dat bepaalt of het ontwerp iets oplevert. Wil je weten hoe wij dat aanpakken, kijk dan bij design.

• Nielsen Norman Group: The Definition of User Experience (UX), opgehaald op 29 september 2026
• Nielsen Norman Group: Usability 101, Introduction to Usability, opgehaald op 29 september 2026
• Nielsen Norman Group: Why You Only Need to Test with 5 Users, opgehaald op 29 september 2026
• Baymard Institute: Checkout flow, average number of form fields, opgehaald op 29 september 2026
• Microsoft Learn: Clarity overview, opgehaald op 29 september 2026